Polska zajmuje obecnie 5. miejsce w Europie pod względem liczby zarejestrowanych badań klinicznych, których prowadzonych jest u nas ponad 1,8 tysiąca. Mimo tak silnej pozycji, w Krakowie i całej Małopolsce do niedawna brakowało wyspecjalizowanych placówek wspomagających ten proces. Sytuacja uległa diametralnej zmianie dzięki funduszom unijnym oraz środkom z Krajowego Planu Odbudowy, które pozwoliły na utworzenie trzech nowoczesnych Centrów Wsparcia Badań Klinicznych (CWBK).
Nowe jednostki powstały w kluczowych krakowskich placówkach medycznych. Multidyscyplinarne Centrum Wsparcia Badań Klinicznych w 5 Wojskowym Szpitalu Klinicznym otrzymało na ten cel prawie 20 mln zł. Innowacyjne Centrum Wsparcia Badań Klinicznych w Narodowym Instytucie Onkologii przy ul. Garncarskiej zyskało ponad 18 mln zł, natomiast Jagiellońskie Centrum Wsparcia Badań Klinicznych, stworzone wspólnie przez Szpital Uniwersytecki i Uniwersytecki Szpital Dziecięcy, zostało wsparte kwotą niemal 12 mln zł.
Rozwój krakowskich centrów to przede wszystkim ogromna szansa dla chorych, ponieważ dzięki badaniom klinicznym pacjenci mogą korzystać z najnowocześniejszych metod leczenia, zanim zostaną one objęte oficjalną refundacją NFZ. Jest to szczególnie istotne w onkologii, gdzie innowacyjne terapie biologiczne czy immunoterapia są często jedyną nadzieją w rzadkich nowotworach. Jak podkreślają eksperci, udział w takich programach jest dobrowolny i całkowicie darmowy, a pacjent może wycofać się z nich w dowolnym momencie bez ponoszenia kosztów.
Prof. Bartłomiej Guzik, dyrektor szpitala wojskowego w Krakowie, zaznacza, że medycyna oparta na faktach czerpie swoją wiedzę właśnie z takich badań. Obecnie prowadzone terapie w II, III czy IV fazie to metody o potwierdzonej skuteczności. Ośrodki dbają przy tym o bezpieczeństwo uczestników, biorąc na siebie skomplikowane procedury administracyjno-prawne, aby zespoły medyczne mogły skupić się wyłącznie na opiece nad pacjentem.
Historia medycyny zna wiele przypadków, w których badania kliniczne przyniosły zupełnie nieoczekiwane rezultaty, co doprowadziło do zmiany przeznaczenia leku, czyli tzw. repurposingu. Najsłynniejszym przykładem jest sildenafil, znany szerzej jako Viagra, który pierwotnie był testowany jako lek na dusznicę bolesną i nadciśnienie. Dopiero obserwacje podczas badań wykazały skutki uboczne, które dziś stanowią jej główne zastosowanie. Podobną drogę przeszły inne preparaty, jak minoksydyl, który z leku na ciśnienie stał się środkiem na łysienie, czy botoks, stosowany wcześniej w okulistyce do leczenia zeza.
Aby ułatwić pacjentom dostęp do wiedzy o trwających rekrutacjach, eksperci wskazują rzetelne źródła informacji, takie jak narodowy portal onkologiczny onkologia.pacjent.gov.pl, serwis pacjentwbadaniach.abm.gov.pl prowadzony przez Agencję Badań Klinicznych czy międzynarodową bazę clinicaltrials.gov. Nowo powstałe centra w Krakowie stawiają także na edukację, organizując spotkania informacyjne mające rozwiać obawy pacjentów przed rzekomymi eksperymentami medycznymi.
5 Wojskowy Szpital Kliniczny w Krakowie otwiera się również na innowacje o podwójnym zastosowaniu – cywilnym i wojskowym. W planach są badania nad bakteriofagami zwalczającymi antybiotykooporne bakterie oraz nad sztuczną krwią, którą żołnierz mógłby sam sobie przetoczyć na polu walki. Rozwój tych technologii idzie w parze z gigantycznymi inwestycjami infrastrukturalnymi przy ul. Wrocławskiej, gdzie powstaje m.in. Centralny Blok Operacyjny oraz nowa siedziba psychiatrii.
