Pierścień króla Zygmunta I Starego wrócił do Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. Cenny zabytek, odnaleziony w zbiorach Schmuckmuseum Pforzheim w Niemczech, od 2 lipca jest prezentowany na wystawie i udostępniony zwiedzającym.
Królewska pamiątka znów w Krakowie
Powrót pierścienia ma szczególne znaczenie dla Muzeum Książąt Czartoryskich, bo zabytek był częścią jednej z najważniejszych kolekcji związanych z polską historią. Oficjalne przekazanie odbyło się 17 czerwca podczas Forum Polsko-Niemieckiego w Berlinie. Pierścień został przekazany ministrze kultury i dziedzictwa narodowego Marcie Cienkowskiej.
W uroczystości związanej z przekazaniem zabytku uczestniczyli również prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, oraz dr Katarzyna Płonka-Bałus, kuratorka Muzeum Książąt Czartoryskich. Wraz z pierścieniem do Polski wróciły także fragment średniowiecznego rękopisu z hymnem „Gaude Mater Polonia” oraz 11 miniaturowych eksponatów kolejowych pochodzących z przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie.
Z grobu królewskiego do kolekcji Czartoryskich
Według przekazów źródłowych pierścień należał do króla Zygmunta I Starego z dynastii Jagiellonów, który panował w Polsce w latach 1507-1548. Zabytek został wydobyty w 1791 roku z królewskiego grobu w Katedrze na Wawelu przez Tadeusza Czackiego, historyka, współzałożyciela warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i członka Komisji Skarbu Koronnego z ramienia Sejmu Rzeczypospolitej.
Czacki działał w czasie, gdy zagrożone były królewskie klejnoty i pamiątki. Duża część takich obiektów została zrabowana przez wojska pruskie w 1795 roku. Pierścień wyjęto z grobu wraz z innymi kosztownościami, wśród których znajdowały się między innymi krzyżyk na złotym łańcuchu, zegarek w kształcie krzyża, złoty ułamek z cyfrą Zygmunta I i imieniem Bony oraz brylantowy krzyżyk Anny Jagiellonki, królowej Polski od 1575 roku.
Szkatuła Królewska i Muzeum Książąt Czartoryskich
Przedmioty trafiły do księżnej Izabeli Czartoryskiej, kolekcjonerki i fundatorki pierwszego polskiego muzeum historycznego – Świątyni Sybilli w Puławach. Najprawdopodobniej stało się to po 1796 roku, gdy z Krakowa wycofały się wojska pruskie, a miasto zajęły wojska austriackie. Królewskie pamiątki zostały złożone w hebanowej skrzyni znanej jako Szkatuła Królewska.
W 1876 roku, z inicjatywy księcia Władysława Czartoryskiego, otwarto w Krakowie Muzeum Książąt Czartoryskich. Po przewiezieniu do Krakowa Szkatuła Królewska pozostawała poza inwentarzem muzealnym i była traktowana jako rodzaj narodowego depozytu pod opieką Czartoryskich. Przechowywano ją w muzealnym magazynie i uzupełniano o kolejne odnalezione pamiątki po polskich monarchach.
Wojenna grabież i niemiecka kolekcja
Latem 1939 roku dyrektor Muzeum Książąt Czartoryskich gen. Marian Kukiel zdecydował o wysłaniu części zbiorów do pałacu Czartoryskich w Sieniawie, na południowym wschodzie Polski, obecnie w województwie podkarpackim. Miało to zabezpieczyć najcenniejsze obiekty przed spodziewaną wojną. Pod koniec sierpnia 1939 roku Szkatuła Królewska i inne dzieła zostały przewiezione do Sieniawy i zamurowane w oficynie pałacu.
W połowie września do Sieniawy wkroczyły wojska niemieckie. Pałac został zajęty, a najcenniejsze przedmioty rozgrabione. To właśnie wtedy, według ustaleń, łupem okupanta mogły paść pamiątki po polskich królach, w tym złoty pierścień Zygmunta I Starego. Do zbiorów Schmuckmuseum Pforzheim w Niemczech pierścień trafił w wyniku zakupu w 1963 roku.
Jak potwierdzono pochodzenie pierścienia
Informację o odnalezieniu zaginionego pierścienia w niemieckiej kolekcji opublikowała dr hab. Ewa Letkiewicz, prof. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, w monografii „Klejnoty w Polsce. Czasy ostatnich Jagiellonów i Wazów”. Następnie zgromadzono dokumentację dotyczącą pochodzenia zabytku.
W 2022 roku polscy eksperci przeprowadzili oględziny pierścienia. Na podstawie analizy tożsamości potwierdzono, że obiekt jest polską stratą wojenną. W marcu 2023 roku stronie niemieckiej przekazano wniosek restytucyjny, który rozpoczął rozmowy o zwrocie zabytku. 12 maja 2026 roku Rada Miasta Pforzheim podjęła uchwałę o zwrocie pierścienia do Polski.
Symboliczny powrót do muzeum
Marta Cienkowska podkreślała, że restytucja nie oznacza jedynie odzyskania przedmiotu, ale przywrócenie mu właściwego miejsca, historii i dostępu dla wspólnoty, do której należy. Powrót pierścienia do Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie wpisuje się w szerszy proces odzyskiwania dóbr kultury utraconych przez Polskę.
Od 2 lipca pierścień króla Zygmunta I Starego można oglądać w Muzeum Książąt Czartoryskich. To jedna z tych pamiątek, które łączą historię Wawelu, królewskich grobów, kolekcji Czartoryskich i wojennych strat polskiej kultury.
Dziękujemy, że przeczytałeś nasz artykuł do końca. W Kurierze Krakowskim każdego dnia piszemy o najważniejszych wydarzeniach z Krakowa i Małopolski.
Bądź na bieżąco! Obserwuj, komentuj i udostępniaj. Odwiedź nas także na Facebooku i YouTubie.
Masz temat? Napisz do nas: kontakt@kk24.info
